سیمای متفاوت سیمرغ؛ چه چیزهایی در جشنواره فجر امسال فرق دارد؟

کمتر از یک هفته تا شروع سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر باقی مانده است و تماشاگران، منتظر شروع این رویداد و رویارویی با آخرین محصولات سینمای ایران هستند. نکته اینجاست که جشنواره امسال در مقایسه با سال‌های قبل، چند تفاوت مهم و اساسی دارد؛ تفاوت‌هایی که ممکن است به تغییر در سیر کلی جشنواره‌های آتی یا حتی سینمای ایران منجر شوند. برای بررسی بیشتر نقاط تمایز جشنواره فجر ۹۸ با فیلیمو شات همراه باشید.


جای خالی طبقه متوسط

اولین چیزی که احتمالا در مورد فیلم‌های امسال جلب‌توجه می‌کند، تغییر جغرافیای آثار است. معمولا انتظار داشتیم که بیش از هر چیز با درام‌ها و ملودرام‌های اصطلاحا اجتماعی در سانس‌های مختلف جشنواره مواجه شویم که بازتاب‌دهنده تصویری از بحران‌های معاصر طبقه متوسط شهری ساکن تهران باشد. رویکردی که در نیمه دوم دهه هفتاد و سال‌های ابتدایی دهه هشتاد، خون و جان تازه‌ای به کالبد سینمای اجتماعی ایران دمید. امسال، اوضاع فرق می‌کند؛ بخش عمده‌ای از فیلم‌ها، شاید بیش از نصف، داستان‌هایی را روایت می‌کنند که محل وقوعشان جنوب شهر تهران و شهرستان‌های دیگر است. به همین دلیل، بعد از سال‌ها طبقه متوسط ساکن تهران کمترین سهم را از فیلم‌های جشنواره دارد، روندی که در سه، چهار سال اخیر شتاب گرفته و البته با محصولات مورد اقبال عمومی در گیشه و تولیدات شبکه نمایش خانگی مغایر است.
«قصیده گاو سفید»، «من می‌ترسم»، «خوب بد جلف ۲: ارتش سری»، «ریسِت» و «ابر بارانش گرفته» جزو معدود نمونه‌های قابل‌توجه در جشنواره امسال‌اند که به سراغ قصه‌ها و شخصیت‌هایی از جنس طبقه متوسط رفته‌اند.

روایت‌های تکنیکی

تا چند سال پیش عادت کرده بودیم به تماشای تعداد زیادی از فیلم‌هایی که به سفارش نهادهای مختلف و با بودجه‌های هنگفت تحت عنوان پروژه فاخر به جشنواره می‌آمدند؛ آثار ضعیف و کم‌رمقی که توجه چندانی هم به خود جلب نمی‌کردند. روند تغییر کرده است؛ در این جشنواره، آثاری که با بودجه‌های بزرگ ساخته شده و به سراغ موضوعات بحث‌برانگیز و ملتهب رفته‌اند، صف مدعیان اصلی را تشکیل می‌دهند. فیلم‌هایی که احتمالا در ترکیب نهایی نامزدها بیشترین سهم را خواهند داشت و منتقدان و تماشاگران هم از آن‌ها استقبال می‌کنند.
آثاری چون «روز صفر»، «درخت گردو»، «خروج» و «خورشید»، به‌احتمال‌زیاد از نظر استانداردهای فنی و تکنیکی تولید حرف اول را می‌زنند و واکنش‌های زیادی را هم برمی‌انگیزند.

ورود تجربی‌ها و مستقل‌ها به جشنواره فجر ۹۸

فقط جغرافیا نیست که در جشنواره فجر ۹۸ تغییر کرده؛ ترکیب نهایی انتخاب شده برای فیلم‌های حاضر در بخش مسابقه و نگاه نو، نشان می‌دهد که این جشنواره از سینمای بدنه در سال آینده فاصله‌ای قابل‌توجه دارد. اگر چند مورد را کنار بگذاریم، امسال برای اولین بار شاهد سینماگرانی در بخش مسابقه هستیم که احتمالا برای نمایش آثار خود گزینه‌ای غیر از سینماهای هنروتجربه نخواهند داشت. اگر به نظرتان اتفاق مهمی نیست، به یاد داشته باشید که تقریبا هیچکدام از مهم‌ترین و پرفروش‌ترین فیلم‌های هنروتجربه در سال‌های اخیر اصلا شانس حضور در بخش مسابقه جشنواره فجر را پیدا نکرده بودند؛ مثلا شهرام مکری، هیچ‌وقت در بخش مسابقه حضور نداشته است و مجید برزگر، امسال برای اولین بار با فیلمش در سودای سیمرغ حضور دارد!
شاید این تصمیم و ترکیب، در ظاهر به کاهش مخاطبان جشنواره در سینماهای مردمی منجر شود اما اگر نیمه پر لیوان را نگاه کنیم، استقبال از سینمای نحیف تجربی و مستقل ایران می‌تواند شرایط و بازار را برای نمونه‌های دیگر در سال آینده بهبود ببخشد. دو سال قبل، کلا سه فیلم اول در بخش نگاه نو جشنواره حضور داشتند! بر همین اساس، فرصت برای آثاری چون «پوست»، «پدران»، «دشمنان» و «بی‌صدا حلزون» از قبل فراهم‌تر است.

جایی برای پیرمردها نیست

اگر مسعود کیمیایی، مجید مجیدی و ابراهیم حاتمی‌کیا را کنار بگذاریم، تمام فیلمسازان حاضر در جشنواره کار خود را در دهه هشتاد و نود آغاز کرده‌اند؛ طوری که نیکی کریمی، سامان سالور و کیوان علیمحمدی، پیشکسوت‌های جشنواره‌ امسالند! بخش عمده‌ای از حواشی جشنواره همیشه به واکنش‌های تند منتقدان نسبت به فیلمسازان کهنه و آثار کم‌رمقشان مربوط می‌شد. در عوض، امسال با یک جین فیلمساز جوان طرفیم که سابقه سینمایی‌شان در مقام کارگردان کمتر از یک دهه است. این یعنی با آثاری تروتازه مواجه می‌شویم یا خام‌دستی و کم‌تجربگی؟ باید صبر کرد و دید. به‌هرحال، محمدحسین مهدویان و محمد کارت با «شنای پروانه» جزو مدعیان امسال‌اند و امثال سهیل بیرقی با «عامه‌پسند»، حمیدرضا قربانی با «مغز استخوان»، مرتضی فرشباف با «تومان» می‌توانند پدیده باشند.

جشنواره فجر 98

تازه‌واردها جلوی دوربین

حضور پررنگ‌تر فیلم‌های جمع‌وجور و مستقل در جشنواره‌ امسال باعث شده است تا منتظر آثاری کم‌ ستاره و در عوض با حضور بازیگران جوان و مستعد باشیم؛ اتفاقی که در نوع خود می‌تواند به سینمای امسال کمک کند و به پوست‌اندازی آن بیانجامد. فقط صرف حضور بازیگران جوان، واجد اهمیت خاصی نیست؛ شخصیت‌های اصلی بخش عمده‌ای از فیلم‌های این دوره را جوانان و نوجوانان تشکیل می‌دهند و باید دید که آن‌ها با چالش سخت به دوش کشیدن بار فیلم چگونه کنار خواهند آمد. علی شادمان، مجتبی پیرزاده، پوریا رحیمی‌سام، امیرحسین فتحی، ندا جبرائیلی، علیرضا ثانی‌فر، روشنک گرامی و صدف عسگری جزو چهره‌هایی اند که شاید امسال شاهد درخشش‌شان در جشنواره فجر ۹۸ باشیم.


شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.