نگاهی به فیلم‌های روز اول سی‌و‌هشتمین جشنواره فیلم فجر؛ زنان در آستانه فروپاشی عصبی

آنچه در ادامه می‌خوانید، مربوط به ستون ویژه فیلیمو شات در روزنامه هفت صبح است که طی سی‌و‌هشتمین دوره جشنواره فجر، به‌صورت روزانه با شما همراه خواهد بود. در سومین گام، نگاهی داریم به فیلم های روز اول جشنواره فجر امسال؛ با ما همراه باشید.


موضوع روز

فیلم های روز اول سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر («سه کام حبس»، «قصیده گاو سفید» و «عامه‌پسند»)، آثاری با محوریت شخصیت‌های زن بودند؛ زنانی که تحت شرایط سخت، باید روی پای خود می‌ایستادند. با این وجود سازندگان این سه فیلم، رویکردهای متفاوتی را در قبال این دستمایه اولیه کم‌وبیش مشابه در پیش می‌گیرند. نسیم (پری‌ناز ایزدیار) در «سه کام حبس» به کارگردانی سامان سالور، یک قربانی است که اسیر خطای همسرش می‌شود. هرچند فیلم، درنهایت روی «کنش» شخصیت تأکید می‌کند، اما نسیم در طول اثر، شخصیتی است ناگزیر از واکنش‌های پیاپی نسبت به بحران‌های متوالی شکل‌گرفته در اطرافش. او به‌تنهایی از پس مواجهه با محیط بی‌رحم پیرامون برنمی‌آید و تیپ آشنای زنِ بی‌پناه در جامعه خشن را بازتولید می‌کند. نسیم می‌توانست (ضمن حفظ و تأکید بر بی‌پناهی‌اش)، به شخصیت پیچیده‌تری تبدیل شود؛ اگر تعدد معضلات مورداشاره در فیلم (از اعتیاد تا فقر، بیماری‌های صعب‌العلاج، دزدی و…) فرصت پردازش ابعاد مختلف شخصیت را کاهش نمی‌داد.

مینا (مریم مقدم) در «قصیده گاو سفید» به کارگردانی بهتاش صناعی‌ها، زنی با یک فرزند ناشنواست که پس از اعدام شوهرش به جرم ارتکاب قتل، با مشکلات زیادی روبه‌رو می‌شود. اما صناعی‌ها به‌جای این که فیلمِ خود را به مرثیه‌ای بر انواع‌ و اقسام مشکلات اجتماعی تبدیل کند، تمرکزش را به‌درستی روی بحث مهم «تبعات اشتباه در قضاوت» حفظ کرده است و فیلمِ را وارد حوزه‌ای اخلاقی می‌کند. هرچند بحث قضاوت در «قصیده گاو سفید» به ماجرای پُربحث و مهم قصاص وصل می‌شود، اما در طول فیلم جنبه اخلاقی و انسانی کار هرگز فراموش نمی‌شود؛ مینا یک زن محصور در حصارِ اجتماع نیست بلکه زنی است که با دوراهی‌های اخلاقی پیچیده‌ای روبه‌رو می‌شود و تصمیمات او در قبال این دوراهی‌هاست که شخصیتش را شکل می‌دهد.

فهیمه (فاطمه معتمدآریا) در «عامه‌پسند» به کارگردانی سهیل بیرقی، زنی میانسال است که بعد از جدایی از شوهرش، تصمیم می‌گیرد بالاخره کاری را انجام دهد که تاکنون از او دریغ شده بود. او که طبق گفته خودش، همه جوانی‌اش را صرف مراقبت و حمایت از شوهر و فرزند کرده است، حالا می‌خواهد روی پای خود بایستد اما محیط اطراف پیچیده‌تر و پلیدتر از چیزی است که او فکرش را می‌کند. اگر نسیم، زنی عمدتاً واکنش‌گر در مقابل محیط بی‌رحم است و مینا فردی است که برای حفظ فردیتش، باید تکلیف خود را با تقابل‌های اخلاقی موجود در زندگی‌اش روشن کند، فهیمه زنی کنش‌گر است که می‌خواهد اهداف شخصی خود را برآورده کند اما انگار همه (از دوست صمیمی‌اش تا غریبه‌ها) تصمیم به مقابله با او گرفته‌اند.

چهره روز

اگر قرار بود شخصیت فهیمه چند سالی جوان‌تر از نسخه فعلی باشد، احتمالاً لیلا حاتمی بهترین گزینه برای بازی در آن نقش بود: زنی ساده در میان جماعتی دورو که انواع ‌و اقسام تصمیمات اشتباه، لجبازانه و گاه احمقانه را می‌گیرد؛ اما کماکان قرار است همدلی تماشاگر را برانگیزد. اما حالا فاطمه معتمدآریاست که با بازی در این نقش، چالشی جدید را در کارنامه بازیگری‌اش تجربه می‌کند؛ خشم و عقده ناشی از ظلمی که همسر و پسر فهیمه (خواسته یا ناخواسته) در حق او روا داشته‌اند، باعث شده تا فهیمه تصمیم بگیرد به هر قیمتی که شده، فردیتش را در دهه ششم زندگی بازیابی کند و توانایی‌اش را به خود و اطرافیان اثبات نماید؛ اما در این راه، با مشکلاتی (بعضی‌اوقات مترقبه و گاه غیرمترقبه) روبه‌رو می‌شود که در مواردی تقصیر خودش است و در بسیاری از اوقات، ناشی از رفتارهای سنگدلانه دیگران. مسیر حرکت او فراز و نشیب‌های زیادی دارد و همین، کار معتمدآریا را سخت کرده است؛ چراکه او باید در طول فیلم، انواع احساسات را از خود بروز دهد. فهیمه وقتی در مقابل پیشنهادهای اطرافیانش ایستادگی می‌کند تا حرف خود را به کرسی بنشاند، زنی ساده‌دل و خودرأی به نظر می‌رسد که ممکن است حرص تماشاگر را دربیاورد؛ زمانی که پس از مواجهه با امتناع افسانه (باران کوثری) از کمک و توصیه او مبنی بر فروش خودرویش مواجه می‌شود، باید چنان مظلوم به نظر برسد که دل تماشاگر را به حال خود بسوزاند؛ و وقتی در اوج درماندگی با همسر سابقش تماس می‌گیرد، زنی خردشده و سرگردان است و باردیگر احساس همدلی تماشاگر را برمی‌انگیزد. موفقیت معتمدآریا در این است که تمام این جنبه‌ها (و موارد دیگری که در شخصیت فهیمه وجود دارد) را متقاعدکننده از کار درمی‌آورد.

دیالوگ روز

«یکی مواد می‌زنه. یکی عرق می‌خوره. یکی هم مثل من سریال تماشا می‌کنه.» از فیلم «قصیده گاو سفید»


شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.