نگاهی به فیلم‌های روز سوم سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر؛ تریلر به سبک آمریکایی

آنچه در ادامه می‌خوانید، مربوط به ستون ویژه فیلیمو شات در روزنامه هفت صبح است که طی سی‌و‌هشتمین دوره جشنواره فجر، به‌صورت روزانه با شما همراه خواهد بود. در پنجمین گام، نگاهی داریم به فیلم های روز سوم جشنواره فجر امسال؛ با ما همراه باشید.


موضوع روز

از فیلم های نمایش داده‌شده در روز سوم جشنواره سی‌وهشتم فجر در سینمای رسانه، دو فیلم («روز صفر» و «آبادان یازده ۶۰») به حقایقی از تاریخ معاصر می‌پردازند. سازندگان «روز صفر»، یکی از مهم‌ترین حوادث سال‌های اخیر (دستگیری عبدالمالک ریگی) را دستمایه اولیه کار قرار داده‌اند و «آبادان یازده ۶۰» ساخته مهرداد خوشبخت، به بخشی از جنگ تحمیلی می‌پردازد که شاید برای بسیاری ناشناخته باشد: تلاش کارکنان یک شبکه رادیویی در آبادان در بحبوحه محاصره آبادان در جنگ تحمیلی برای تزریق امید و اطلاع‌رسانی به مردم. نقطه اشتراک این دو فیلم، فارغ از کیفیت فنی‌شان، پرداختن به بحث امنیت در دو مقطع مهم تاریخ معاصر ایران است. در روندی که به نظر می‌رسد با نمایش فیلم‌هایی چون «سیانور» ساخته بهروز شعیبی و اولین فیلم‌های محمدحسین مهدویان شروع شد، گروهی از فیلمسازان یا به سراغ دوره‌های کمتر روایت‌شده تاریخ معاصر رفتند یا در دوره‌های تاریخی موردتوجه در سینما (از جمله دوران جنگ تحمیلی) به دنبال داستان‌ها و شخصیت‌های کمتر پرداخته‌شده گشتند. همین امسال، آثار دیگری چون «درخت گردو» و «لباس شخصی» در جشنواره فجر حضور دارند که ادامه همین جریان محسوب می‌شوند.

تداوم ساخت فیلم‌هایی از این دست، از چند جنبه می‌تواند برای سینمای ایران مفید واقع شود: زوایایی کمتر دیده‌شده از تاریخ معاصر را به بحث می‌گذارد؛ باعث می‌شود تا فیلم‌ها از حصار تنگ آپارتمان‌ها رها شوند؛ می‌تواند ایده‌هایی درجه‌یک برای ساخت آثاری دراماتیک از دل انبوه حوادث دهه‌های اخیر استخراج کند؛ و در مواردی، فرصت تفسیر و تأویل‌های درگیرکننده‌ای را فراهم می‌کند. به‌عنوان‌مثال، «روز صفر» ساخته سعید ملکان، مستقیماً بحث لزوم توجه به دشمنان را جهت حفظ امنیت ملّی مطرح می‌کند و این، در دورانی که بحث امنیت ملّی کماکان یکی از مباحث داغ محسوب می‌شود، می‌تواند به تماشاگر برای ایجاد پلی میان حوادث نمایش‌داده شده در فیلم و شرایط امروزی ما کمک کند. ضمن این که «روز صفر» یک نکته مهم دیگر را هم نشان می‌دهد: این که حتی یک ماجرا را هم می‌توان از نظرگاه‌های متفاوت بررسی کرد و به آثار متفاوتی رسید. مقایسه «روز صفر» با «شبی که ماه کامل شد» (دو فیلمی که در ارتباط با ماجرای عبدالمالک ریگی ساخته شدند) این نکته را نشان می‌دهد. هنوز هم بسیاری از مقاطع مهم تاریخی در ایران وجود دارند که در سینما به‌طور جدی موردتوجه قرار نگرفته‌اند (از ماجراهای دهه ۲۰ با محوریت حزب توده تا کودتای ۲۸ مرداد و…) تاریخ معاصر ایران، هنوز ایده‌های دراماتیک بسیاری در دل خود دارد.

چهره روز

سعید ملکان، که در ابتدا به‌عنوان چهره‌پرداز به چهره‌ای شاخص تبدیل شد ، حالا یکی از افراد مهم سینمای ایران است. پس از تهیه چند فیلم مهم سال‌های اخیر، حالا «روز صفر»، یکی از فیلم های روز سوم جشنواره سی‌وهشتم نشان می‌دهد که به‌عنوان اولین تجربه کارگردانی ملکان، از چند جنبه نقطه‌عطفی در مسیر حرکت آثار استراتژیک محسوب می‌شود. اول این که، پس از چند دهه تلاش برای حذف سینمای آمریکا و رسیدن به یک الگوی تماماً بومی، «روز صفر» نقطه پایان این چرخه معیوب و نشان‌دهنده تثبیت جایگاه سینمای آمریکا به‌عنوان بهترین الگو برای ساخت تریلرهای سیاسی و آثار اکشن است. ساخت یک قهرمان نفوذناپذیر و حرفه‌ای که (در عین وطن‌دوستی) فردیت خود را هم ارج می‌نهد، تأکید چندباره بر گذشته شخصیت و جلب‌توجه ما به ابهامِ موجود در زندگی خصوصی او، شکل استفاده از نوشته‌های روی تصویر و نریشن و حتی انتخاب موسیقی، همگی نشان‌دهنده این تأثیرپذیری هستند. درست است که الگوبرداری‌های فیلم در بسیاری از موارد خام و ناپخته به نظر می‌رسد اما می‌تواند نقطه شروعی باشد برای فیلم‌هایی پخته‌تر و بدون تعصب نسبت به سینمایی که سال‌های سال مهم‌ترین و جذاب‌ترین تریلر/ اکشن‌های سیاسی را ساخته است. رسیدن به همین درک که فیلم‌های استراتژیک هم برای تأثیرگذاری نیاز به برقراری ارتباط با مخاطب دارند، نکته مهم و امیدوارکننده‌ای است.

مورد مهم بعدی این است که ملکان سعی کرده با حذف هرگونه تعلق‌خاطر حزبی، حوادث رخ‌داده را به‌عنوان اتفاقاتی در سطح ملّی مطرح کند. این هم یک نکته امیدوارکننده دیگر است. افرادی که به یک گروه یا حزب خاص تعلق‌خاطر دارند طبعاً نقطه‌نظر فیلم را خواهند پذیرفت. مهم این است که فیلم بتواند با کسانی وارد تعامل شود که متعلق به آن جناح خاص نیستند. به این دلایل، «روز صفر»، فارغ از بحث کیفیت، فیلم مهمی است که ما را نه‌تنها نسبت به آینده سعید ملکان، که همچنین نسبت به مسیر حرکت فیلم‌های ایدئولوژیک کنجکاوتر می‌کند.

دیالوگ روز

«- تو چه می‌دونی درد چیه؟
+ می‌شه مسکّن زد. ما هم برای همین این‌جاییم.
– تو حتی نمی‌دونی مسکّن یعنی چی.»
از فیلم «ابر بارانش گرفته»


شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.