نقد و بررسی فیلم مصلحت در سی و نهمین جشنواره فیلم فجر | حکم چیست؟

فیلم مصلحت اولین فیلم بلند حسین دارابی است که ماجرای آن در آستانه دهه ۶۰ اتفاق می‌افتد. برای نقد و بررسی این فیلم با فیلیمو شات همراه باشید.


جشنواره فیلم فجر ۹۹


عوامل فیلم سینمایی مصلحت

کارگردان: حسین دارابی، نویسنده: حسین دارابی، احمد حیدریان و احسان ثقفی (بر اساس طرحی از رضا زهتابچیان)، تهیه‌کننده: محمدرضا شفاه، مدیر فیلمبرداری: روزبه رایگا، طراح صحنه و لباس: بهزاد جعفری طادی، تدوین: سیاوش کردجان، بازیگران: فرهاد قائمیان، وحید رهبانی، مهدی حسینی‌نیا، مجید نوروزی، امیر نوروزی و نازنین فراهانی.


برندگان جشنواره فجر ۹۹


پستر فیلم مصلحت

تاریخ همیشه منبع اقتباس مناسبی برای سینما بوده چرا که پرداختن به داستان‌های گذشته فرصت مناسبی است که غیرمستقیم نگاهی داشته باشیم به وضعیت امروز. همین می‌تواند دلیل اصلی رونق فیلم‌هایی درباره تاریخ معاصر در سال‌های اخیر باشد. فیلم مصلحت محصول جدید سازمان اوج و حوزه هنری نیز در ادامه همین موج جدید قرار می‌گیرد و به دلیل ایده‌ای که روی آن دست گذاشته، یکی از آثار مهم و بحث‌برانگیز جشنواره فجر امسال خواهد بود.
سینما می‌تواند جایگاهی فراتر از سرگرمی صرف داشته باشد؟ این سئوالی است که مدیران سینمایی در چهار دهه گذشته با سیاست‌ها و برنامه‌های گوناگون خود سعی بر ارائه جوابی برای آن داشته‌اند. حتی اگر در مواردی این سیاست‌ها به آثار موفقی منجر شده باشد، سیاست‌های کلی معمولا شکست خورده. نتیجه اینکه در دهه نود شاهد آغاز جریانی تازه در سینمای ایران هستیم که مبتنی بر ایده و استراتژی، تولید فیلم‌ها را با اهداف و کارکرد مشخص در دستور کار قرار می‌دهد. در مواردی ایده و رویکرد جاری در این فیلم‌ها کارکردی فراتر از سینمای صرف پیدا می‌کند و البته که این مشخصا فارغ از بحث کیفیت نهایی است. یکی از رویکردهای مهم فیلمسازی در این بحث، پرداختن به تاریخ معاصر، به ویژه در دهه شصت و پنجاه بوده که مسلما با توجه به اهمیت رویدادهای سیاسی و اجتماعی آن دوران و میراثی که برای سال‌ها و نسل‌های بعد به‌جا گذاشته‌اند، دلیل این تصمیم و سیاست نیازی به توضیح و توجیه ندارد.

فیلم مصلحت اولین اثر بلند حسین دارابی

با همین نگاه اگر به سراغ فیلم مصلحت برویم، موضوع حساسیت‌ برانگیز فیلم اهمیت دو چندانی پیدا می‌کند برای یافتن ارتباط آن با وضعیت امروز. فیلمی که نام آن از پدری به مصلحت نظام و در نهایت به مصلحت تغییر کرده. داستان در آستانه‌ سال ۶۰ و آغاز دهه‌ای پرحادثه اتفاق می‌افتد، زمانی که بعد از انقلاب، نظام سیاسی جدید تازه دارد مستقر می‌شود. در این زمان اختلاف سیاسی میان یکی از شخصیت‌های بانفوذ نظام با فرزندش، آن‌ها را در مقابل هم قرار می‌دهد و موجب تقابل و موازانه‌ سخت پیوند خانوادگی و مصلحت سیاسی کشور می‌شود.
فیلم مصلحت همان‌قدر که در موضوع جای بحث دارد و باید از زوایای مختلف به قرائت تاریخی و رویکرد آن پرداخته شود، در اجرا هم اثر شاخصی به حساب می‌آید، مخصوصا که اولین فیلم بلند حسین دارابی است که این فیلمساز جوان در کار خود تسلط و انگیزه چشمگیری را به خرج داده و هم‌چنین موفق شده تا فیلمش را از زیر سایه سنگین مقایسه با نمونه‌های موفق قبلی مانند فیلم‌های محمدحسین مهدویان خارج کند. استفاده از بازیگران شاخص با خاستگاه و سابقه تئاتری هم ترکیب بازیگری جذابی را رقم زده و برای مثال نقش‌‌آفرینی مهدی حسینی‌نیا و امیر نوروزی می‌تواند جزو بهترین‌های جشنواره امسال باشد.
در بررسی فیلم مصلحت از یک نظر به‌عنوان تجربه‌ای سینمایی در ساخت یک درام تاریخی اهمیت دارد و از سویی دیگر به دلیل موضوع سیاسی قابل بحثی که مطرح می‌کند و باید دید که واکنش‌های منتقدان و اهالی رسانه به هر دو جنبه چگونه خواهد بود.

تیزر فیلم مصلحت

واکنش منتقدان به فیلم مصلحت

نمی‌شود این مسئله را نادیده گرفت که در برخورد با فیلمی چون مصلحت به هر حال با یک اثر سیاسی مواجه هستیم و به همین دلیل بخشی از واکنش‌ها به فیلم به جهت‌گیری سیاسی و ایدئولوژی آن مربوط می‌شود. اما نکته اینجاست که مصلحت برای مخاطبانی با تفکرات و گرایش‌های سیاسی مختلف هم فیلمی بحث‌برانگیز و درگیرکننده است، چرا که به جای تبلیغ، روی یک گفتمان سیاسی مانور می‌دهد.
فیلم، حداقل تا پرده دوم از داستان، رویکردی تند و تیز را دنبال می‌کند و تا حد زیادی به الگوی یک درام سیاسی افشاگرانه و منتقدانه نزدیک می‌شود، گرچه نهایتا از این فضای ایجاد شده برای بیان حرف مد نظرش استفاده می‌کند که ایده‌ای به روز در صحنه سیاست ایران است: عدالت به مصلحت ارجحیت دارد.
فارغ از بحث سیاست و درونمایه، کیفیت قابل قبول در اجرای مصلحت نیز از نظرها دور نمانده و بخشی از موفقیت فیلم را باید مدیون همین تلاش برای رسیدن به یک تجربه سینمایی دانست، نه صرف انتقال پیام و محتوا.
در مجموع به نظر می‌رسد که سازمان اوج در تولیدات سینمایی خود روند رو به رشدی را پیش گرفته؛ چه در طرح مسائل مهم و حساسیت‌برانگیز و چه در پروژه‌هایی که از منظر زبان و بیان سینمایی فرصت بیشتری را برای رفتن به سراغ چالش‌های جذاب در اختیار سینماگران قرار می‌دهد.

جلسه پرسش و پاسخ فیلم مصلحت


شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.