گزارشی کوتاه از متن و حاشیه روز اول جشنواره سی‌وهشتم

روز اول جشنواره فجر چگونه گذشت؟ فیلیمو شات با پوشش کامل اخبار و حواشی در کنارتان خواهد بود.


روزگار خاکستری مردم تیره‌بخت

دوازدهم بهمن امسال به‌رسم سی‌وهفت دوره گذشته، با شروع رسمی جشنواره فیلم فجر در کاخ رسانه‌ای مصادف بود. اولین روز جشنواره امسال کم‌رمق‌تر از همیشه، با حذف مراسم فتوکال از سوی ستاد جشنواره و با یک اقدام تحسین‌برانگیز یعنی اهدای هزینه برگزاری مراسم افتتاحیه به مناطق زلزله‌زده سیستان و بلوچستان شروع شد. با اینکه حذف مراسم فرش قرمز انتقادهایی را به همراه داشت اما باعث دور شدن از حواشی معمول این‌گونه مراسم‌ها و تمرکز بیشتر بر نشست‌های خبری از سوی اهالی رسانه شد. با اینکه زمان نمایش فیلم‌ها از هفته‌های گذشته و مطابق با قرعه‌کشی مشخص شده بود، هر سه فیلم به نمایش درآمده روز اول نقاط اشتراک عجیبی داشتند. «سه کام حبس»، «قصیده گاو سفید» و «عامه‌پسند»، هر سه با بیان مسائل اجتماعی به ترتیب از سانس اول به نمایش درآمدند. آنطور که از درون‌مایه فیلم‌های انتخاب شده برمی‌آید، امسال اجتماعی‌ترین آثار نمایشی به مرحله مسابقه راه پیدا کرده‌اند و جز چند فیلم با مضمون سیاسی و یک فیلم کمدی، رقابت سخت در روایت و ایده بین فیلم‌های اجتماعی در جریان خواهد بود؛ رقابتی که در بین سه فیلم روز اول به‌صورت عجیبی با اشتراک‌های زیادی همراه بود. در هر سه فیلم، نقش کاراکتر اصلی را یک زن ایفا می‌کند و هر سه بازیگر هم بار سنگین تنها نقطه قوت فیلم را بر عهده دارند. هر سه فیلم، یک برش کوتاه چندروزه از زندگی شخصیت‌های اصلی را روایت و همچنین هر سه فیلم در پایان بیننده را با سوال‌های ذهنی در جهت اهداف کارگردان و نویسنده مواجه می‌کنند.

فریادهایی از پس یک شادی محقر

«سه کام حبس» فیلمی پر از نماد است؛ از رنگ خاکستری که در همان سکانس اول چشم بیننده را به تیتراژ سیاه پایانی هدایت می‌کند تا نام فیلم که پیش از تماشا، از مضمون اجتماعی گره‌خورده به اعتیاد آن می‌گوید. سامان سالور در مقام کارگردان و نویسنده توانسته است تمام نمادهایی که در ذهن داشته را در طول فیلم به شیوه خود نشان دهد اما شتابزدگی، اغراق و زیاده‌گویی را هم چاشنی کار دارد. با پرداخت‌های متعددی که در چند سال اخیر به موضوع اعتیاد در سینمای ایران شده است و با قرار گرفتن این گروه از فیلم‌ها در صدر جدول پرفروش‌ها، به نظر می‌رسد ترکیب داستانی بر محور مواد مخدر و بازیگرانی مثل پریناز ایزدیار و نوید محمدزاده، ترکیب تکراری اما موثر باشد. «سه کام حبس» هم از این ترکیب دور نیست با این تفاوت که به‌جای نوید محمدزاده، یک محسن تنابنده بسیار متفاوت از نقش‌های قبلا دیده‌شده دارد و البته پریناز ایزدیار همچنان تن به تکرار نداده و بازی متفاوتش یک پایه اصلی در قوت فیلم است. تلخی‌های داستان از یک زاویه متفاوت و از پس یک شادی عمیق اما محقر روایت می‌شوند که باعث می‌شود غم و شادی، ناامیدی و امید و عشق و تنفر همزمان در مخاطب جان بگیرد. همچنین، این فیلم چند سکانس طلایی با میزانسن درگیر کننده و زاویه دوربین بی‌بدیل دارد که ریتم از نفس افتاده در میانه‌های داستان را دوباره روح می‌بخشد و بیننده را تا تیتراژ پایانی همراه می‌کند. اگرچه برخی منتقدان، بازگشت سامان سالور را به سینما، بعد از ۶ سال و با «سه کام حبس»، چندان راضی‌کننده نمی‌دانند اما شجاعت کارگردان در بیان مسائل روز و دغدغه‌مندی او در مطرح کردن حقایقی که به گفته خودش شاید منجر به نجات یک فرد از زندگی شود به‌اندازه کافی قابل‌تحسین است.

روز اول جشنواره فجر

تابو برای شکستن است

عجیب‌ترین فیلم به نمایش درآمده در روز اول و کاخ رسانه‌ای جشنواره فجر ، فیلمی پر از نمادهای نزدیک به وقایع امروزی اما با فیلمنامه‌ای نوشته‌شده در سال ۱۳۹۱ بود. «قصیده گاو سفید» نام فیلمی است که ریتم آرام و منحصر به سبک بهتاش صناعی‌ها را در کادرهای ثابت و با حرکت آرام و بسیار کم دوربین در طول یک فیلم دوساعته به بیننده نشان می‌دهد. این فیلم، از رنجی واقعی برگرفته از زندگی تراژیک مادر و فرزندی می‌گوید که مرد خانواده‌شان را با اشتباه یک قاضی در تشخیص قتل عمد از دست داده‌اند. با وجود تمام تنش‌ها، عصبیت‌ها، غم‌ها و مصیبت‌هایی که در طول داستان برای این مادر و فرزند اتفاق می‌افتد، ریتم آرام و به دور از هیجان قصه بیننده را تماما منتظر یک واکنش هیجانی نگه می‌دارد؛ اما نه‌تنها شاهد این واکنش نخواهیم بود بلکه کارگردان و نویسنده، روند دگردیسی شخصیت اصلی داستان یعنی مریم مقدم را بسیار هنرمندانه به تصویر کشیده‌اند. این هنرمندی، آنقدر آرام‌آرام به بیننده تزریق می‌شود که او هم فراموش می‌کند از ابتدای داستان برای شخصیت اصلی غصه خورده است، با رنج او همراه شده، به‌جای او عصبانی شده و حالا همراه با او از تمام مصیبت‌هایی که بر سرش آمده عبور کرده است.

«قصیده گاو سفید» نام متفاوتی هم دارد؛ آنطور که صناعی‌ها گفته است در این فیلم از گاو به‌عنوان نمادی استفاده کرده‌اند که می‌تواند یکی از قربانیان باشد. این نماد، علاوه بر اسم فیلم، در دو سکانس به شکل تصویرسازی عجیب حضور یک گاو سفید در حیاط یک زندان (یکی در سکانس ابتدایی و یکی در سکانس پایانی فیلم) نمایش داده شده است.
آنطور که از حواشی پیش‌آمده در نشست خبری این فیلم در کاخ رسانه‌ای برمی‌آید و با توجه به نمادهایی که در فیلم استفاده شده بود، از جمله زندگی شخصی‌های غریبه زن و مرد در یک خانه یا درآوردن روسری شخصیت زن و رفتن به اتاق مرد، به نظر می‌آید صناعی‌ها و تیم سازنده «قصیده گاو سفید» در مرحله اکران عمومی این فیلم با سختی‌هایی مواجه باشند.

روایتی عامه پسند از یک داستان زنانه

سهیل بیرقی یکی از جسورترین کارگردان‌های جوان سینمای ایران است که در آخرین اثر خود به نام «عامه‌پسند»، این جسارت را بیشتر از همیشه نشان داده است. او که در فیلم‌های گذشته‌اش یعنی «من» و «عرق سرد» با بازی گرفتن از لیلا حاتمی و باران کوثری شخصیت اصلی داستان را بر مبنای زندگی پرچالش زنانه آن‌ها بنا کرده بود، در «عامه‌پسند» نیز این مسیر را با فاطمه معتمدآریا ادامه داده است. این بار اما شخصیت میانسال داستان، آرزوها و چالش‌های زندگی جوان دو فیلم قبلی را ندارد و در آستانه شصت‌سالگی مجبور به ساختن دوباره زندگی است. بیرقی در «عامه‌پسند»، ساده‌ترین نوع روایت را از دل یک شهر کوچک با آداب و تفکرهای خاص آن شهر بازگو می-کند تا چالش اصلی فهیمه میانسال را در برگشت از تهران به شهر پدری پررنگ‌تر به تصویر بکشد. این برگشت البته با چالش‌های روتین همراه نیست و اینجاست که جسارت بیرقی در پرداختن به سوژه نمایان می‌شود؛ درواقع، کار سخت بیرقی در نمایش دادن زندگی زنی میانسال است که از همسر خود جدا شده و در شهر کوچکی با محیط بسته‌تر از پایتخت، مقابل زندگی قرار گرفته است تا با کمک پسری جوان، کسب‌وکاری راه اندازد. ایده اصلی فیلم، قابلیت پرداخت زیادی دارد و به‌اندازه تازه بودنش در جامعه روی پرده سینما هم جذابیت دارد؛ درعین‌حال، تا پایان فیلم هرچقدر هم که جست‌وجو کنیم هیچ بازیگری را نمی‌توانیم به‌عنوان جایگزین معتمدآریا برای این نقش در نظر بگیریم و به همین دلیل است که اهالی رسانه به‌طور متفق‌القول ایفای نقش این بازیگر را دلیل اصلی جذابیت «عامه‌پسند» می‌دانند.


شاید برایتان جالب باشد

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.